حکم سازمان جهانی بهداشت دربارهٔ شیرین‌کننده‌های رژیمی

سال ۲۰۲۳ سازمان جهانی بهداشت راهنمایی منتشر کرد که بازار محصولات «بدون شکر» را تکان داد: توصیه شده از شیرین‌کننده‌های بدون قند (آسپارتام، سوکرالوز، ساخارین، آسه‌سولفام K، استویا و مانند آن‌ها) به‌عنوان ابزار کنترل وزن یا کاهش خطر بیماری‌های غیرواگیر استفاده نشود.

منطق پشت توصیه

مرور نظام‌مندِ سفارش WHO تصویر دوگانه‌ای نشان داد: در کارآزمایی‌های کوتاه‌مدت، جایگزینی قند با شیرین‌کننده کمی وزن را کم می‌کند (طبیعی است؛ کالری حذف شده)، اما در مطالعات مشاهده‌ای بلندمدت، مصرف بیشتر شیرین‌کننده با BMI بالاتر و خطر بیشتر دیابت نوع ۲ و بیماری قلبی‌عروقی همراه بود. WHO خودش تأکید می‌کند این توصیه «مشروط» و قطعیت شواهد پایین است، و شامل افراد دیابتی نمی‌شود — بحث دربارهٔ ایمنی هم نیست؛ این شیرین‌کننده‌ها در دوزهای مجاز ایمن تلقی می‌شوند.

پس نوشابهٔ رژیمی چه؟

به‌عنوان پل عبور از نوشابهٔ قندی، نوشابهٔ رژیمی قدم روبه‌جلوست — یک قوطی نوشابهٔ معمولی حدود ۱۴۰ کیلوکالری قند مایع دارد و نسخهٔ رژیمی تقریباً صفر. اما مقصد نهایی نباید باشد. مشکل ظریف‌تر، حفظ «عادت به طعم خیلی شیرین» است که سلیقه را نسبت به شیرینی طبیعی میوه بی‌تفاوت می‌کند. راه واقع‌بینانه: کم کردن تدریجی شیرینی همهٔ نوشیدنی‌ها و رسیدن به آب، چای بدون قند و دوغ کم‌نمک به‌عنوان نوشیدنی پیش‌فرض سفره.

منابع

• راهنمای WHO دربارهٔ شیرین‌کننده‌های بدون قند، مه ۲۰۲۳
• خلاصهٔ اجرایی راهنما، انتشارات WHO، ۲۰۲۳
• نقد Khan و همکاران بر راهنما، European Journal of Clinical Nutrition، ۲۰۲۳ — برای دیدن هر دو سوی بحث