ویتامین D: درس‌های بزرگ‌ترین کارآزمایی مکمل تاریخ

VITAL بزرگ‌ترین کارآزمایی تصادفی مکمل ویتامین D است: ۲۵٬۸۷۱ آمریکایی بالای ۵۰ سال، روزانه ۲۰۰۰ واحد ویتامین D3 یا دارونما، میانگین پیگیری ۵٫۳ سال. نتیجهٔ اصلی (NEJM، ۲۰۱۹) برای بازار مکمل ناخوشایند بود: هیچ کاهش معناداری در حوادث قلبی‌عروقی یا بروز کل سرطان‌ها دیده نشد.

اما داستان ظریف‌تر است

تحلیل‌های ثانویه کاهش احتمالی مرگ‌ومیر ناشی از سرطان (با حذف سال‌های اول) و اثر محافظتی در بیماری‌های خودایمنی را نشان دادند. و یافتهٔ تازه: تحلیل ۲۰۲۵ در American Journal of Clinical Nutrition گزارش کرد چهار سال مکمل ویتامین D فرسایش تلومر لکوسیت‌ها — یکی از نشانگرهای پیری سلولی — را حدود ۱۴۰ جفت‌باز کند کرده است. جالب اما هنوز یک نشانگر واسطه است، نه پیامد بالینی.

جمع‌بندی منصفانه برای ایران

کمبود ویتامین D در ایران شایع است و اصلاح «کمبود» با تجویز پزشک کاملاً منطقی و کم‌هزینه است؛ آنچه شواهد پشتیبانی نمی‌کند، مصرف دوز بالا توسط افراد دارای سطح طبیعی به امید پیشگیری از سرطان و سکته است. آزمایش بدهید، اگر کمبود دارید زیر نظر پزشک جبران کنید، و پول مکمل‌های آنچنانی را برای ماهی و سبزیجات نگه دارید. سهم غذایی و آفتاب را هم دست‌کم نگیرید.

منابع

• Manson JE و همکاران، NEJM، ۲۰۱۹ — نتایج اصلی VITAL
• Zhu H و همکاران، American Journal of Clinical Nutrition، ۲۰۲۵ — ویتامین D و طول تلومر
• Hahn J و همکاران، BMJ، ۲۰۲۲ — VITAL و بیماری‌های خودایمنی