تغذیه و سلامت دهان و دندان :
یک رابطه دوطرفه بین سلامت دهان ودندان و رژیم غذایی و تغذیه وجود دارد. رژیم غذایی و تغذیه بر سلامت بافت های دهان تأثیر می گذارد. هر چیزی که میخورید و مینوشید میتواند تأثیر عمدهای بر سلامت دهان ودندانها شما داشته باشد. وهمینطور سلامت دهان و دندان های شما بر مواد مغذی مصرفی و دریافتی تأثیر می گذارد.
تکامل اولیه دندان ها از ماه دوم و سوم حاملگی شروع می شود. معدنی شدن دندان ها از ماه چهارم شروع می شود و تا سال های قبل از نوجوانی ادامه دارد .
پوسیدگی های دندانی ، بیماری های عفونی دهانی هستند و رایج ترین بیماری مزمن در کودکان و بالغان محسوب می شوند که در آن ها متابولیت های تولید شده اسید های آلی هستند که توسط متابولیسم میکروارگانیسم های دهانی به تدریج سبب تخریب ساختمان دندان می شوند.
مصرف مواد قندی با افزایش خطر ابتلا به پوسیدگی دندان همراه است، قند موجود در غذا و نوشیدنیهایی که مصرف میکنیم توسط باکتری ها جذب می شود و این باکتری ها اسیدهایی تولید می کنند که می توانند به لایه بیرونی مینای دندان اسیب برسانند و سلامت دهان و دندان را به خطر بیاندازند. باکتری ها بخش اساسی فرایند پوسیدگی هستند. مصرف مکرر غذاها و نوشیدنی های اسیدی نیز با افزایش خطر سایش دندان ها همراه است.
کاریوژنیسیته ، خواص افزایش پوسیدگی دندان است . گزارش های اندکی درباره کاریوژنیسیته یا خواص افزایش پوسیدگی دندان توسط سبزی ها وجود دارد . کلوچه ها ، چیپس ها ، غلات و انواع نان ها نمونه هایی از غلات و نشاسته هایی هستند که به طور طبیعی حاوی کربوهیدرات قابل تخمیر و خاصیت کاریوژنیک هستند و به سلامت دهان و دندان اسیب میرسانند.
تمام میوه ها ( تازه ، خشک و کمپوت ها ) و ابمیوه ها می توانند کاریوژنیک باشند. میوه هایی که آب زیادی دارند مانند هندوانه ها ، کمتر از میوه های دیگر مثل موز و میوه های خشک کاریوژنیک هستند. دسر ها ، نوشابه های حاوی قند ، شیرینی ها و کیک ها خواص کاریوژنیک دارند. لبنیات شیرین شده با فروکتوز ، سوکروز یا سایر قند ها نیز به دلیل قند های اضافه شده به آن ها می توانند کاریوژن باشند ؛ با این حال لبنیات غنی از کلسیم هستند ؛ بنابر این طبیعت قلیایی آن ها می تواند تاثیر مثبتی در کاهش توان کاریوژنیک مواد غذایی داشته باشد.
پوسیدگی ناشی از مصرف ابمیوه نسبت به پوسیدگی ناشی از مصرف شکر موجود در غذاهایی مثل کلوچه و شیرینی ، به احتمال کمتری اتفاق می افتد چون قند موجود در ابمیوه سریع مصرف شده و کمتر بر سطح دهان و دندان باقی می ماند . همچنین قند موجود در یک غذای چسبیده مثل کشمش مخرب تر و آسیب رسان تر از مصرف قند و شکر به تنهایی است .
تمام انواع قند های رژیمی از جمله عسل ، ملاس ، شکر و شربت های ذرت بالقوه کاریوژن هستند و به عنوان فراورده های جانبی متابولیسم می توانند توسط باکتری ها برای ایجاد اسید های آلی استفاده شوند . قند مالتوز موجود در شیرینی ها ، کلوچه ها ، چیپس سیب زمینی ، کیک ها و سایر دسر ها نیز در خاصیت کاریوژنیک غذا دخیل هستند و به سلامت دهان و دندان اسیب میرسانند .
تفاوت قائل شدن بین مواد غذایی کاریوژنیک ، کاریو استاتیک و انتی کاریوژنیک( ضد کاریوژنیک) اهمیت دارد . مواد غذایی کاریوستاتیک مواد غذایی هستند که در فساد دندان دخالت ندارند . مواد غذایی کاریو استاتیک عبارت است از : مواد غذایی پروتئینی نظیر تخم مرغ ، ماهی ، گوشت قرمز ، ماکیان ، بیشتر سبزی ها ، چربی ها و ادامس های بدون قند. طبق انجمن دندان پزشکان امریکا ، ادامس بدون قند ، به دلیل توانایی در افزایش جریان بزاق و استفاده از شیرین کننده های غیر کریوهیدراتی ، ممکن است به کاهش پوسیدگی های دندانی کمک کنند . غذاهای انتی کاریوژن ، آن دسته از غذاهایی هستند که اگر قبل از یک ماده غذایی تولید کننده اسید و آسیب رسان به پلاک دندانی مصرف شوند مانع از شناسایی این دسته مواد غذایی توسط پلاک میشود و به سلامت دهان و دندان کمک می کنند .
در زیر لیست مواد غذایی که به سلامت دهان و دندان اسیب میزنند و یا مواد غذایی که اسیبی به سلامت دهان و دندان نمیرسانند امده است :
مواد غذایی که به سلامت دهان و دندان کمک میکنند :
آب :
اب، به خصوص آب فلورایددار، بهترین نوشیدنی برای حفظ سلامت دهان و دندان شماست. این به این دلیل است که فلوراید به مقاومتر کردن دندانها در برابر حملات اسیدی که میتواند باعث پوسیدگی شود کمک میکند. بنابراین نوشیدن آب از سینک آشپزخانه شما می تواند به جلوگیری از مشکلات دندانی و پوسیدگی کمک کند.
لبنیات :
شیر و سایر محصولات لبنی مانند پنیر و ماست قند کمی دارند که برای سلامت دندانها مفید است. به علاوه، آنها حاوی پروتئین و سرشار از کلسیم هستند که می تواند به تقویت دندان های شما کمک کند.
غذاهای غنی از فسفر مانند گوشت، مرغ، ماهی، شیر و تخم مرغ به تقویت دندان کمک کرده و حاوی پروتئین ارزشمندی هستند.
میوه ها و سبزیجات :
بخش مهمی از هر رژیم غذایی متعادلی میوه ها و سبزیجات هستند که این ها برای دندان های شما مفید هستند. از آنجایی که میوه ها و سبزیجات سرشار از آب و فیبر هستند، به تعادل قندهای موجود در آنها کمک می کنند و به تمیز کردن دندان ها کمک می کنند.
مغزها :
اجیل ها حاوی پروتئین و مواد معدنی مهم برای سلامت کلی است. آجیل ها میزان کربوهیدرات کمی دارند، بنابراین خطر ابتلا به پوسیدگی را افزایش نمی دهند ، زیرا پوسیدگی دندان توسط باکتری های تولید کننده اسید که توسط کربوهیدرات ها فعال می شوند، ایجاد می شود. مزیت دیگر این است که جویدن آجیل تولید بزاق را تحریک می کند که می تواند خطر پوسیدگی دندان را کاهش دهد.
مواد غذایی که به سلامت دهان و دندان اسیب میرسانند :
آب نبات ها :
آب نبات ها نیز دندان های شما را در معرض خطر قرار می دهند زیرا مملو از قند هستند و قرار گرفتن در معرض قند می تواند برای دندان های شما مضر باشد و پوسیدگی ایجاد شود.همچنین می توانند باعث ایجاد شکستگی یا کنده شدن دندان ها نیز شوند. به جای این اب نبات ها میتوانید ادامس های بدون قند را استفاده کنید.
یخ :
افراد زیادی فکر میکنند که استفاده از یخ برای دندان هایشان مفید است یا اگرم مفید نیست ضرری به دندان ها وارد نمیکند چون یخ از آب ساخته شده است و هیچ گونه قند و یا مواد افزودنی دیگری ندارد. اما جویدن مواد سفت و محکم می تواند به دندان های شما اسیب برساند.
مرکبات :
قرار گرفتن مکرر در معرض غذاهای اسیدی می تواند مینای دندان را فرسایش دهد و در طول زمان دندان ها را مستعد پوسیدگی کند.
قهوه و چای :
قهوه و چای در شکل طبیعی خود می توانند نوشیدنی های سالمی باشند، اما متأسفانه بسیاری از مردم نمی توانند در برابر ضافه کردن شکربه ان ها مقاومت کنند و معمولا با قند و شکر ان ها را مصرف میکنند. قهوه و چای به علت کافئین موجود در ان ها نیز می تواند دهان شما را خشک کند. نوشیدن مکرر قهوه و چای نیز ممکن است دندان های شما را لکه دار کند. اگربه مقدار زیاد چای و قهوه مصرف می کنید، مطمئن شوید که مقدار زیادی آب بنوشید و سعی کنید میزان استفاده کردن از افزودنی ها را به حداقل برسانید.
غذاهای چسبناک :
وقتی نوبت به انتخاب میان وعده های سالم می رسد، بسیاری از مردم میوه های خشک را در صدر فهرست قرار می دهند. اما بسیاری از میوه های خشک چسبناک هستند. غذاهای چسبناک می توانند به دندان های شما آسیب برسانند، زیرا نسبت به سایر انواع غذاها بیشتر روی دندان میمانند. اگربیشتر اوقات میوههای خشک یا مواد غذایی چسبناک میخورید، مطمئن شوید که بعد از آن دهان و دندان هایتان را با آب بشورید و با دقت مسواک بزنید و نخ دندان بکشید.
نوشابه :
وقتی غذاهای شیرین می خورید یا نوشیدنی های شیرین را برای مدت طولانی می نوشید، باکتری های دهان از قند آن ها برای تولید اسیدهایی استفاده می کنند که به مینای دندان، سطح سخت دندان شما حمله می کند. بیشتر نوشابه های گازدار، از جمله نوشابه رژیمی، اسیدی هستند و بنابراین برای دندان های شما مضر هستند. نوشیدنی های کافئین دار مانند کولا نیز می توانند دهان شما را خشک کنند. اگر نوشابه مصرف می کنید، سعی کنید در کناران یک فنجان آب بنوشید.
الکل :
مصرف الکل را محدود کنید زیرا نوشیدن الکل باعث کم آبی و خشکی دهان می شود. افرادی که بیش از حد الکل می نوشند ممکن است متوجه شوند که جریان بزاق آنها در طول زمان کاهش می یابد، که می تواند منجر به پوسیدگی دندان و سایر عفونت های دهان مانند بیماری لثه شود. مصرف زیاد الکل همچنین خطر ابتلا به سرطان دهان را افزایش می دهد.
نوشیدنی های ورزشی :
مراقب نوشیدنی های ورزشی باشید زیرا آنها سالم به نظر می رسند، اما قند و شکر یک ماده اصلی برای اغلب نوشیدنی های ورزشی و انرژی زا است.
نکات بالا ذکر کرد که یک سری مواد به ویژه قند ها موجب پوسیدگی دندان میشوند و کاریوژنیک هستند ولی خب این مواد غذایی را به طور کل از لیست غذاهای مصرفی نمیشود حذف کرد و این قضیه امکان پذیر نیست در نتیجه نگرانی و مشکل دیگر این است که چه مواقعی افراد باید مواد قندی و حاوی شکر مصرف نمایند تا به سلامت دهان و دندان اسیب جدی وارد نکنند ؟ باکتری ها ، ۲۰ الی ۳۰ دقیقه پس از مواجهه با غذا اسید تولید میکنند . اگر یک فرد ۳ تکه آب نبات را در یک زمان بخورد ، دندان ها تقریبا ۳۰ دقیقه پس از آن در تماس با اسید آسیب رسان قرار می گیرند ، حال اگر همین فرد ۳ تکه آب نبات را با فاصله زمانی نیم ساعت به نیم ساعت بخورد ، زمان مواجهه دندان ها با اسید به ۹۰ دقیقه افزایش می یابد . همچنین جرعه جرعه و آهسته نوشیدن یک نوشیدنی ورزشی خطرناک تر از سریع و به یکباره نوشیدن آن است . بنابراین با توجه به مطالب بالا و اهمیت مدت زمان مواجهه ، قند و شکر را بهتر است همراه با وعده های غذایی اصلی میل کنید تا در میان وعده ها . همچنین غذاهای فاقد قند و شکر می توانند در پاک شدن قند و شکر از سطح دندان ، مفید و کمک کننده باشد .